Historia

Obszar gminy Dębowa Łąka to część ziemi wąbrzeskiej i mały fragment historycznej prowincji, jaką była ziemia chełmińska. Wraz z tą prowincją okolice Dębowej Łąki dzieliły przez stulecia wszystkie dziejowe wstrząsy i zakręty historii. We wczesnym średniowieczu Ziemia Chełmińska stanowiła północną rubież państwa piastowskiego i jednocześnie narażone ciągłymi najazdami pogranicze polsko – pruskie. Z tego okresu zachowały się na ziemi wąbrzeskiej ślady dawnych grodzisk obronnych w Radzyniu, Wąbrzeźnie, Osieczku i Wielkich Radowiskach. W latach rozbicia dzielnicowego cała kraina chełmińska podlegała księstwu mazowieckiemu i nic dziwnego, że to właśnie z Mazowsza i ziemi dobrzyńskiej płynął główny strumień osadniczy w kierunku słabo zaludnionych obszarów na północ od Drwęcy. Jak świadczą zachowane dokumenty z XII wieku i początków XIII wieku, Ziemia Chełmińska liczyła wówczas ponad 200 osad, w których zamieszkiwało ok. 30 tysięcy ludności wiejskiej. Nie ma wątpliwości, że gęściej zostało zaludnione południe prowincji (a więc także tereny zamykające się w granicach dzisiejszej gminy Dębowa Łąka), co wynikało z większego oddalenia od niebezpiecznej granicy. Najważniejszym źródłem historycznym, dającym wyobrażenie o strukturze zaludnienia Ziemi Chełmińskiej na przełomie XII/XIII wieku jest tzw. przywilej łowicki z 1222 roku. Podaje on jednak nazwy tylko 12 grodów i 32 osad, reszta natomiast z 200 – tu istniejących wówczas miejscowości pozostała bezimienna. Osadzenie w 1226 roku Zakonu Krzyżackiego na terytorium Ziemi Chełmińskiej zmieniło radykalnie sytuację tej prowincji. Postępujące sukcesy krzyżaków w podbijaniu Prus oddaliły niebezpieczeństwo pruskie bardziej na północ i wschód, choć całkowicie go nie eleminowały. W ciągu XIII wieku wybuchały antykrzyżackie powstania plemion pruskich a ich ofiarą padała także Ziemia Chełmińska. W pierwszym powstaniu pruskim 1242 – 1247 roku i przypadającym na te lata ataku księcia pomorskiego Świętopełka, obronił się tylko Radzyń a podbite zostały ziemie przyległe Wąbrzeźnu, w tym i nasza wieś. Po kolejnych powstaniach w latach 1260 – 1283 Prusowie zdobyli i unicestwili wiele grodów krzyżackich, w tym Radzyń i Wąbrzeźno, (od roku 1246 występujące jako Vambrez) oraz przyległe okolice w promieniu 25 km. Jeśli padały grody obronne, tym bardziej narażone na rzeź i zniszczenia były okoliczne organizmy wiejskie. Podane wyżej fakty historyczne dają nam obraz, jaki był los i co rozgrywało się w XIII wieku na ziemiach obecnej gminy i jej bliskiego sąsiedztwa. Dopiero z chwilą całkowitego zniewolenia ludów pruskich, co ostatecznie nastąpiło w 1283 roku, przystąpili Krzyżacy do regulowania spraw ekonomiczno – gospodarczych swego młodego państwa. Jednym z ważniejszych przejawów tej działalności stała się zakrojona na szeroką skalę akcja kolonizacyjna i lokacyjna, której największa intensywność przypadła na przełom XIII/XIV wieku, a z mniejszym natężeniem trwała długo jeszcze potem. Zniszczona najazdami Ziemia Chełmińska wymagała odtworzenia struktur wiejskich. Krzyżacy osadzili więc przybyłych z Niemiec i Polski osadników nie tylko na polanach świeżo wyrwanych puszczy, ale przede wszystkim na pogorzeliskach dawnych osad, w pobliżu dróg, rzek i jezior.Właśnie w tym okresie w krzyżackich dokumentach pojawiają się pierwsze historyczne wzmianki o miejscowościach tworzących obecną gminę. Jako pierwsza osada wymieniana już w 1302 roku to LOBDAU (dzisiejsze Łobdowo) następnie PALCOW (Wielkie Pułkowo) w roku 1306. Kolejna osada to w 1312 roku BERENWALDE (Niedźwiedź). W 1317 roku nadano akt lokacyjny osadzie RYNISCHDORFF (Kurkocin) i w 1319 roku zapisano w księgach lokację osady MUCHONWALD – to dzisiejsza Dębowa Łąka. Z historycznego obowiązku należy wspomnieć, że w 1340 roku zapisano nazwę GROSSE REDEWISCH ( Wielkie Radowiska ), w 1387 roku CLEYNE PALCOW ( Małe Pułkowo ) a w końcu w 1409 roku LYNDE ( Lipnica ). Przywilej lokacyjny i akt nadania praw chełmińskich zwykle dotyczył osad już funkcjonujących i służył jedynie ujednoliceniu i unormowaniu stosunków wiejskich. Nic dziwnego więc, że akt lokacyjny dla społeczności wiejskiej miał tą samą rangę co nadanie praw miejskich dla mieszkańców miasta. Omawiany obszar administracyjny podległ Komturii Kowalewskiej a od wieku XV golubskiej. Stosunki własnościowe kształtowały się bardzo różnie, choć większość obszaru należała bezpośrednio do Zakonu. Tylko Dębowa Łąka od samego początku była posiadłością prywatną.

Od roku 1330 przez ponad 80 lat na granicznej Drwęcy panował względny spokój. Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku wojska polsko – litewskie zalały całą Ziemię Chełmińską. Zakon odzyskiwał jednak siły i wypierał grunwaldzkich zwycięzców ze swych ziem. Do kolejnej wojny doszło w roku 1414. Od 14 września do 7 października wojska królewskie oblegały Brodnicę jednocześnie rozsyłając na wszystkie strony zbrojne hufce, które łupiły i niszczyły w bezwzględny sposób, tak, że wojna przeszła do historii pod nazwą „wojny głodowej”. Skalę zniszczeń poniesionych przez państwo krzyżackie najlepiej odzwierciedlają zachowane księgi szkodowe. I tak wieś Dębowa Łąka została spalona a straty oceniono na 300 grzywien, Niedźwiedź poniósł straty ocenione na 200 grzywien, wieś spalona i 15 ludzi zabitych, wieś Kurkocin 2000 grzywien i Łobdowo 1600 grzywien. Straty poniosły też kościoły, które zostały złupione. Niszczące wojny z Polską i represyjna polityka Zakonu doprowadziły do oporu rycerstwa zamieszkującego państwa krzyżackiego. W roku 1440 powstał Związek Stanów Pruskich. Wśród działaczy tego związku znalazło się wielu rycerzy z naszych ziem. Między innymi Fryderyk z Pułkowa, Jan z Lipnicy, Jakusz z Osieczka i Augustyn z Szewy – dzierżawca Wielkich Radowisk (od roku 1454 był pierwszym wojewodą chełmińskim i starostą grudziądzkim). Kolejna wojna zwana trzynastoletnią (1454 – 1466) doprowadziła do kolejnych zniszczeń i klęsk na terenie dzisiejszej gminy Dębowa Łąka. Między innym uległ całkowitej zagładzie kościół w Wielkim Pułkowie. Pokój Toruński 1466 roku zakończył panowanie krzyżackie na Ziemi Chełmińskiej. W skład starostwa golubskiego weszły wsie Kurkocin, Lipnica, Łobdowo, Wielkie Pułkowo i Wielkie Radowiska. Wieś Niedźwiedź dzierżyła kapituła płocka. W Dębowej Łące osiadają Konojadzcy a wieś nadal jest majątkiem prywatnym. W 1519 roku, a więc 200 lat po nadaniu praw osadniczych wsi przyjmują nazwisko Dębołęccy i to właśnie od ich nowego rodowego nazwiska powstaje dzisiejsze brzmienie i nazwa wsi – Dębowa Łąka. Był to ród zacny i oświecony. To właśnie z tego rodu, w Dębowej Łące urodzony, pochodził słynny elear polski Wojciech Dębołecki. Ojciec franciszkanin i kapelan lisowczyków z którymi przebył niejeden szlak bojowy, co też spisał w księdze pod tytułem; „Przewagi elearów polskich czyli lisowczyków, ich czyny w państwach cesarskich za Ferdynanda II cesarza od 1619 do 1623 roku” wydanej w Poznaniu w 1633 roku. Był także autorem „Wróżb boju” a także dzieła bałamutnego „Wywód jednowładnego państwa świata”. Od czasu Pokoju Toruńskiego tj. 1466 roku do połowy XVII wieku mieszkańcy tutejszej ziemi żyli w miarę spokojnie. Inwazja szwedzka z 1626 roku nie odbiła się echem na gospodarce tej ziemi. Straszliwym okazał się natomiast drugi najazd szwedzki zwany „potopem” ( 1655 – 1660 ). Przemarsze skandynawów znaczyły rabunki, pożogi i zniszczenia. Zamek wąbrzeski został złupiony i obrócony w rumowisko, tak, że po wojnie biskupi przenieśli swoją rezydencje do pobliskiego Sitna. Dewastowane kościoły popadały w ruinę a całe wsie opuszczane przez chłopów znikały z powierzchni ziemi. Kłopoty z powodu poniesionych szkód wojennym nie ominęły wiosek starościńskich i prywatnych, w tym Dębowej Łąki, która w tym okresie znajdowała się w rękach rodu Działyńskich. Duże zmiany w stosunkach własnościowych i gospodarczych nastąpiły na omawianym terenie po pierwszym rozbiorze polski. Dębowa Łąka pomimo pruskiego naporu przez długie lata była majątkiem polskim. Dopiero w roku 1829 dobra dębołęckie wykupili Niemcy. W klasycystycznym pałacu zbudowanym ok.połowy XIX wieku utworzyli ewangelickie seminarium duchowne. Podworska ziemia stała się własnością von Henniga.



W latach 1900 – 1901 zbudowano kościół – dzisiejszy filialny pod wezwaniem Matki Boskiej Bolesnej. Początek wieku XX zapoczątkował budowy wielu do dziś istniejących budowli, między innymi dzisiejszej zlewni mleka, szkoły oraz budynku w którym po przebudowie w latach 80 – tych mieści się siedziba władz gminy. Wolność do Dębowej Łąki przyszła po 147 latach zaborów. Wieś Dębowa łąka została podzielona na siedem części (przysiółków). Do dzisiaj wiele nazw przetrwało jak Fryzanowo, Mleczary, Iwanki, pod Łobdowo, Dębowa łąka leśnictwo inne zaś nie, tj. Grabiny czy Argentyna i trudno dociec ich etymologii. Przyjęło się powszechnie wiele nazw obiektów fizjograficznych. Najbardziej popularne to Czerwony Most, Gdańskie Łąki, Gorzelany Rów, Kacze Doły, Kalmuziak, Morskie Oko, Piaskownia, Sarniak, Świńska Góra, Świńskie Bagna. I tych nazw wiele funkcjonuje dzisiaj.